راههای مؤثر کنترل دیابت چیست؟
دیابت بیماری است که در آن میزان قند خون بدن بالا میرود. در این بیماری یا بدن انسولین کافی نمیسازد یا اینکه نمیتواند انسولین را جذب کند. علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست.
دیابت یک بیماری پیشرونده است. بیماری است که بهمرور پیشرفت میکند و بدن به حالت قبل از دیابت برنمیگردد. این بیماری تنها قابلکنترل است.
کنترل بیماری دیابت چندعاملی است. کمک به فرد مبتلا برای کنترل دیابت یک تیم ورک قوی نیاز دارد. پزشک معالج، متخصص تغذیه و مربی ورزشی در تعامل باهم در کنار فرد مبتلا باید قرار بگیرند. اصلاح سبک زندگی، داشتن رژیم غذایی سالم، ورزش منظم در کنار درمانهای دارویی به افراد مبتلا در داشتن زندگی بدون عارضه ناشی از دیابت کمک میکند.
انواع دیابت
برای شناختن راههای کنترل بیمار دیابت ابتدا باید انواع دیابت را بشناسیم
دیابت سه نوع است.
– دیابت نوع اول
– دیابت نوع دوم
– دیابت بارداری
دیابت نوع اول: زمانی اتفاق میافتد که سلولهای تولید انسولین پانکراس، توسط سیستم دفاعی بدن از بین بروند. بدن افرادی که به دیابت نوع اول دچار هستند بههیچعنوان انسولین تولید نمیکند و تزریق انسولین برای این افراد امری ضروری است.
دیابت نوع دوم: بدن افرادی که به دیابت نوع دوم دچار هستند انسولین تولید میکند اما انسولین ترشحشده توسط پانکراس در بدن این اشخاص یا بسیار کم است یا بدن آنها نسبت به آن مقاوم شده است. در این صورت گلوکز به سلولها نخواهد رسید.
دیابت بارداری: این نوع دیابت معمولاً در هفته 24 تا 28 بارداری به وجود میآیید. در 4 درصد بارداریها معمولاً اتفاق میافتد. هرچند عدم تحمل لاکتوز در طی بارداری اتفاق طبیعی است؛ اما اگر نتیجه آزمایش قند خون ناشتا خانم باردار میزان گلوکز را 126 میلیگرم در دسی لیتر نشان داد. فرد مبتلابه دیابت است و باید تحت نظر پزشک با مراعات غذایی و یا حتی در درمان دارویی تحت کنترل قرار میگیرد.
متأسفانه باور غلطی وجود دارد که تنها افرادی که تحت درمان تزریق انسولین قرار میگیرند باید برای کنترل قند خون خود اقدامات جدی انجام دهند. این باور بسیار خطرناک است. چهبسا افرادی که در حالت پیش دیابت، بیماریشان تشخیص دادهشده است؛ اما به دلیل سهلانگاری و عدم مراعاتهای لازم روند بیماری سرعتبالای گرفته و عوارض بیماری خیلی زود گریبان را بیمار گرفته است.
چه کسانی دیابت میگیرند؟
بهطورکلی باوجود سبک زندگی کمتحرکی که در همه جوامع وجود دارد، همه در معرض ابتلا به بیماری دیابت هستند. تصور غلطی که در بین برخی افراد وجود دارد دیابت یا همان بیماری مرض قند یک بیماری باسابقه ارثی است دیگر اعتبار علمی گذشته را ندارد.
مصرف بالای کربوهیدراتها (نان، برنج)، قندهای ساده (انواع شیرینیها، قند و شکر و قند موجود در تنقلاتی که در طول روز بهدفعات استفاده میکنیم) و عدم داشتن برنامه ورزشی مستمر هرکسی را در آستانه ابتلا به دیابت قرار میدهد.
بااینوجود افرادی که اضافهوزن دارند (کسانی BMI بالای 25 دارند) باید سالی یکبار قند خون را چک کنند. خطر ابتلا به دیابت در این افراد بالاتر است.
ممکن است فردی در ابتدا بیماری قند خون بالای 300 داشته باشد ولی هیچگونه علامتی نداشته باشد ولی اگر نسبت به درمان و کنترل بیماری بیتوجهی کند بهزودی با عوارضی مثل خونریزی چشم. زخم پای دیابتی و یا نارسایی کلیوی مواجه میشود. افرادی که مبتلا میشوند حتماً باید بهطور مداوم با پزشک خود در تماس باشد.
علائم دیابت چیست؟
تکرر ادرار، تشنگی زیاد، کاهش وزن، تغییر در اشتها از علائمی است که با مشاهده آن باید به پزشک مراجعه کنیم یا حداقل با یک دستگاه خانگی تست قند خون میزان قند خون خود را اندازه بگیریم. دیابت برای افراد خاص یا تنها باسابقه ارثی نیست هرلحظه ممکن است سراغ ما بیاید.
اگر دچار دیابت شدیم چهکار کنیم؟
کنترل دیابت تنها با مصرف دارو امکانپذیر نیست. حتماً باید در کنار اقدامات پزشکی، متخصص تغذیه و مربی ورزشی با بیمار تعامل داشته باشند. اقداماتی که در ادامه گفتهشده روشهای سادهای است که باید جز روتین روزانه افراد قرار گیرد. این اقدامات باعث میشود فرد باوجود بیماری دیابت زندگی عادی خود را داشته باشند.
راههای مؤثر کنترل دیابت
• داشتن رژیم غذایی سالم سرشار از فیبر
متخصصان همواره از خطر جدی افزایش بیماری دیابت به دلیل تغییر سبک زندگی اکثر افراد جامعه هشدار دادهاند. متأسفانه داشتن رژیم غذایی بر پایه نان و برنج و سیبزمینی که متأسفانه در کشور ما و کشورهای درحالتوسعه رواج دارد از علل افزایش دیابت است. مورد بعدی اینکه ذائقه مایل به مواد شیرین است باید سعی کنیم این ذائقه را کنترل کنیم.
افزودن سبزیها. میوهها و حبوبات به رژیم غذایی هم تنوع وعدههای غذایی را بیشتر میکند و از پیشروی بیماری جلوگیری میکند.
مصرف روغن تا جایی که ممکن است کاهش یابد. از روغنهای مایع استفاده شود و بهترین گزینه استفاده از روغنزیتون است.
مصرف نمک را تا حد امکان کاهش دهیم. کسانی فشارخون دارند و دیابت هم به آن اضافه میشود، عوارض دیابت زودتر به سراغشان میآید.
توصیه اکید متخصصان کنار گذاشتن فست فود از برنامه غذایی است. این غذاها نمک، کالری و روغنهای اشباع فراوانی دارد که سلامت همه افراد را به خطر میاندازد.
کم کردم مصرف قهوه و چای، همراه این نوشیدنیها قند و شکر مصرف میشود. مصرف بالای قند و شکر در ابتلا به دیابت و افزایش روند صعودی بیماری بسیار تأثیرگذار است. پس در مصرف آن تعادل برقرار کنید.
• حذف دخانیات
بدن افراد دیابتی نسبت به جذب انسولین مقاومت نشان میدهد. سیگار کشیدن باعث میشود این اتفاق تشدید شود. همچنین سیگار کشیدن باعث تنگ شدن رگهای خونی میشود که کار گردش خون را مختل میکند. یکی از اولین توصیههای پزشکان به بیماران دیابتی ترک سیگار است.
• ورزش مستمر
ورزش عامل اصلی برای جلوگیری از ابتلا و پیشرفت دیابت است. روزانه 30 دقیقه ورزش کنید، این ورزش میتواند دوچرخهسواری، شنا یا انجام حرکات ورزشی تحت نظر یک مربی باشد. نکته مهم این است که ورزش کردن زمانی به کنترل دیابت کمک میکند که بهطور مستمر باشد؛ یعنی حداقل پنج روز متوالی در هفته روزی نیم ساعت انجام شود. اگر به هر دلیلی نمیتواند ورزش کنید روزانه نیم ساعت پیادهروی داشته باشید.
ورزشی که انجام میدهید حتماً باید باعث بالا ضربان قلب شود؛ یعنی حتی پیادهروی را هم باید پایک ریتم و سرعتی انجام دهید که این اتفاق بیفتد.
یک دستگاه گلوکومتر از داروخانه تهیه کنید و حتماً قبل و بعد از ورزش میزان قند خون خود را اندازهگیری کنید.
اگر در طول ورزش دچار درد شدیدی در مفاصل شدید از ادامه انجام حرکات دست بکشید. چون فشار بیشتر به اندام آسیب میزند. برای انجام درست و اصولی ورزش بهتر است تحت نظر یک مربی کار بلد با برنامه کارکنید.
• کاهش وزن مهمترین عامل در کنترل و پیشگیری از دیابت
گفتیم افرادی که BMI بالای 25 دارند، چاق هستند. اگر این افراد دیابت بگیرند عوارض بیماری مثل زخمها دیابتی، مشکلات کلیوی و چشم زودتر به سراغشان میآیید. این افراد در کنار یک متخصص تغذیه باید وزن خود را کاهش دهند. همین کار روند ابتلا یا پیشرفت بیماری را بهسرعت کاهش میدهد.
• قند خون را مرتب چک کنید
فرد مبتلابه دیابت حتماً یک دستگاه گلوکومتر باید داشته باشد و قبل و بعد از غذا میزان جذب گلوکز بدنش را چک کند. همینطور قبل و بعد ورزش هم این چک باید انجام شود.
• مراجعه دورهای به چشمپزشک
فرد مبتلابه دیابت حتماً باید تحت نظر یک چشمپزشک باشد. متأسفانه نابینایی از عوارض بلندمدت دیابت است. بهترین راه برای جلوگیری از این مشکل مراجعه منظم به پزشک و بررسی شبکیه چشم بیمار است.
• چک کردن روزانه پاها از دیگر راههای مؤثر کنترل دیابت
بیحسی در پاها به دلیل مشکلات گردش خونی که در بیماران دیابتی وجود دارد باعث میشود افراد متوجه زخم و یا بریدگی در پاهای خود نشوند. این زخم ها اگر منجر به عفونت شود ممکن است به قطع پا بیانجامد. با یک چک روزانه پاهای خود از سالم بودن آنها مطمئن شوید. در صورت داشتن بیحسیهای آشکار و مشکل در گردش خون در اندامها این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید.
اقداماتی که گفته شد شاید در ابتدا باعث زحمت برای فرد مبتلا و سایر افراد خانواده باشد (بخصوص رژیم غذایی) اما اگر این اقدامات به سبک زندگی تبدیل شود علاوه بر سلامت بیمار در بهبود کیفیت زندگی سایر افراد خانواده نیز بسیار تأثیرگذار است.